Blog Klaas van Egmond:
De Ierse dichter W.B. Yeates zei het al: ‘De dingen vallen uit elkaar, het midden houdt geen stand’. Vanuit het oogpunt van duurzaamheid verlopen de huidige politieke ontwikkelingen voorspelbaar. Overal in Europa nemen de meer extreme flanken toe ten koste van het politieke midden.

Tussen hemel en aarde
Waar Yeates aan refereerde zijn de waardeorientaties van mens en maatschappij. Steeds weer gaat het evenwicht daarbij verloren en volgen steeds extremere vormen ervan elkaar op. Recente maatschappelijke enquêtes, filosofische studies, mythen, legenden, sprookjes en de meesterwerken uit literatuur en muziek, van Shakespeare tot Mozart, laten ons zien dat het menselijk waardepatroon zich beweegt tussen het geestelijke en het materiële, tussen hemel en aarde. In dat krachtenveld moeten wij het evenwicht zien te bewaren en een zeker ‘midden’ weten te vinden, op straffe van rampspoed en ondergang.

Symboliek
Neem nu Icarus uit de gelijknamige mythe. Wanneer hij Kreta wil ontvluchten met zelfgemaakte vleugels, oppert zijn vader dat hij niet te laag moet vliegen, omdat hij dan de golven zal raken, en niet te hoog, omdat dan de zon de was van zijn vleugels zal doen smelten. Icarus moet er ‘midden tussen door’. Maar Icarus vliegt te hoog en stort neer. Het beste is, kortom, om het midden in het oog te houden, structureel tegenstellingen te overbruggen.

Fundamentalisme
Het gaat pas fout wanneer de menselijke bewegingsvrijheid in één richting verloopt. Dit leidt de ene keer tot fundamentalistische religie, de andere keer tot even fundamentalistisch materialisme. Ook in de geschiedenis komt dit mechanisme tot uiting. Als je naar onze eigen tijd kijkt zie je dat niet langer het geestelijke, maar het materiële domineert, en dat het egocentrische individu de boventoon voert. De huidige financiële crisis is dan ook niets meer en niets minder dan een karikatuur van deze materialistische hebzucht. Willen wij een nieuwe maatschappelijke doelstelling formuleren, dan moet deze gebaseerd zijn op de lessen die wij trekken uit de geschiedenis, kunst, cultuur en wetenschap. Richting geven betekent meer bewust sturen op waardeoriëntaties die het midden houden tussen de uitersten.

Lente-akkoord: zoeken naar samenhang
Recentelijk hebben drie Nederlandse politici, te weten Jolanda Sap (Groen Links), Alexander Pechtold (D66) en Arie Slob (Christen Unie), dit mechanisme doorzien en zijn zij over hun eigen schaduw heen gesprongen. In plaats van zich af te vragen waarover ze van mening verschilden zijn ze zich gaan richten op de overeenkomsten. Het resultaat: het zogenaamde lente-akkoord dat de basis kan vormen voor de ingrijpende bezuinigingen en maatschappelijke veranderingen die onvermijdelijk zijn. Op basis van zo’n nieuwe politiek, waarin de samenhang wordt gezocht in plaats van de verschillen, zal de politiek er beter in slagen om ‘het midden’ in stand te houden en – om met Yeates te spreken – te voorkomen dat ‘de dingen uit elkaar vallen’.

Prof. ir. Klaas van Egmond,
Hoogleraar Geowetenschappen Universiteit Utrecht en senior scientist USI

Door: ir. Tom Bakkum | Zoek niet naar de verschillen maar de overeenkomsten. Mijn bezoek aan New Delhi van 9 tot 14 april 2012 stond in het teken van een verkennend onderzoek naar de werkwijze en de prioriteiten bij het Indiase hoofdkwartier van TERI (The Energy and Resources Institute) en de samenwerking met partijen in Nederland. In hoeverre komen die overeen met onze eigen focus? Waar liggen de mogelijkheden voor strategische samenwerking? Vragen die leidend zijn bij de totstandkoming van het Europees hoofdkwartier van TERI in Utrecht dat afgelopen oktober is ingesteld.

Gesprekken
Mijn verblijf in New Delhi was kort maar krachtig. Ik sprak in vier dagen tijd een kleine veertig mensen, onder wie dr. Rajendra Pachauri, algemeen directeur van TERI, medewerkers en onderzoekers van TERI, de Nederlandse ambassadeur in India en de directeur Water Azië van het IFC (Internationale Finance Corporation, onderdeel van de Wereldbank). Ik ben zeer onder de indruk geraakt van de vele innovatieve initiatieven die TERI onder zijn hoede heeft. Het onderzoek is zeer maatschappelijk relevant georiënteerd. Talrijke unieke concepten, waarvan een aantal gepatenteerd, vinden direct toepassingen in de samenleving. Een voorbeeld is het project waarbij lantaarns voor een zeer laag tarief per avond te huur zijn. De volgende dag worden de lantaarns weer ingeleverd en centraal opgeladen met zonnepanelen. Het initiatief dat ooit werd gelanceerd onder de naam ‘Light a Million Lives’, is inmiddels wegens enorm succes herdoopt in ‘Light a Billion Lives.’

Gelijkwaardigheid
Mijn werkbezoek vond plaats in aanloop naar de missie van de Provincie Utrecht die komende november zal plaats vinden, met als doel concrete samenwerking met India op het terrein van wetenschappelijke en commerciële initiatieven. Daarbij is voor het netwerk van het Utrecht Sustainable Institute (USI) een belangrijke rol weggelegd. Het streven is om alle neuzen de zelfde kant op te krijgen, om onze ervaringen en expertise op zulke twee verschillende continenten te bundelen. Alles staat of valt daarbij uiteindelijk met gelijkwaardigheid.

Ir. Tom Bakkum

Clustermanager Water USI en kwartiermaker Europees hoofdkwartier TERI

Ik ben net terug uit Azië. Ik was daar als gasthoogleraar op uitnodiging van de Chinese University of Hong Kong en de National University of Singapore. Doel was om na te gaan hoe de samenwerking op onderzoek en onderwijs gebied versterkt kan worden, met name rond duurzaamheidsthema’s. Op beide plaatsen heb ik een week contacten gelegd met onderzoekers van alle relevante faculteiten en gesproken met hun Deans en de Voorzitter van beide universiteiten.

Read more »

De leus ‘Wees verschillig’ werd een paar jaar geleden gebruikt door een van de publieke omroepen. Ik kan me vinden in deze oproep om de wereld kritisch en nieuwsgierig tegemoet te treden. Maar dat is iets anders dan, wat nu vaak gebeurt, alles afwijzen wat niet in je wereldbeeld past of wat nog niet 100% zeker is. Read more »

Het nieuwe jaar is ingeluid en de eerste maand zit er al weer op. Tijdens de Nieuwjaarsbijeenkomst van Schuttelaar en Partners stond het thema ‘New Green Economy’ centraal. Mijn inbreng tijdens deze bijeenkomst ging in op de vraag: “Waar staan we nu op de weg naar een duurzame economie? Wat gebeurt er binnen het bedrijfsleven, de overheid en de samenleving?”

Read more »

We staan op de drempel van het nieuwe jaar: 2012. Het Utrecht Sustainability Institute kan terugkijken op een dynamisch 2011. We hebben het USI van de grond gekregen samen met 10 aangesloten kennisinstellingen, het kernteam van 8 bedrijven en met de Provincie Utrecht en verschillende gemeenten.

Read more »

Hoe werkt de financiële sector door op de te grote druk die het economische systeem uitvoert op het fysieke systeem ‘aarde’? Rondom dit vraagstuk is het Sustainable Finance Lab ontstaan. Een interuniversitaire samenwerking die de dialoog met de Nederlandse financiële sector aan gaat.

Read more »

Het woord ‘universiteit’ komt van het Latijnse universitas, wat zoiets betekent als het geheel, het totaal, de wereld, de kosmos. En inderdaad zijn universiteiten gemeenschappen waar het totaal aan wetenschappen wordt onderwezen, van Grieks en Latijn tot geowetenschappen, theoretische fysica en theologie. Maar dat totaal vormt geen samenhangend geheel. Read more »